این مطلب ۷۷۱۵ بار خوانده شده
یادداشت/

کاپیتولاسیون در تاریخ معاصر ایران

بسیج عشایر: نادیده گرفتن استقلال قضایی کشور، از جمله آثار منفی برقراری نظام کاپیتولاسیون بود.

به گزارش بسیج عشایر؛ رژیم وابسته پهلوی در سال ۱۳۴۳، به دستور ارباب خود، امریکا مرتکب جنایت بزرگی شد و بار دیگر کاپیتولاسیون را برقرار ساخت. موضع گیری قاطع و افشاگرانه امام خمینی رحمه الله بر ضد کاپیتولاسیون، نقطه عطفی در نهضت اسلامی ایران در مبارزه رژیم پهلوی به شمار می رود. این کار، به تبعید امام و جدایی افتادن میان امام و امت به مدت چهارده سال انجامید. با این حال، پرونده کاپیتولاسیون، سرانجام باپیروزی انقلاب اسلامی بسته شد.

نتایج قضایی کاپیتولاسیون

نادیده گرفتن استقلال قضایی کشور، از جمله آثار منفی برقراری نظام کاپیتولاسیون بود. در حقیقت دستگاه قضایی ایران، بازیچه بیگانگان بود. اتباع خارجی، آزادانه مرتکب جرم و جنایت می شدند؛ زیرا می دانستند در صورت ارتکاب جرم، محاکمه شان با حضور کنسول کشورشان خواهد بود و پس از اثبات جرم، برای اجرای مجازات به کشور خود فرستاده می شوند. در واقع، مجازاتی درمیان نخواهد بود. از اختیارات قضایی کشورهای دارای کاپیتولاسیون این بود که افزون بر رسیدگی به امور اتباع خود، می توانستند به امور اتباع کشورهایی بپردازند که در ایران کنسولگری نداشتند. این خود، نمونه آشکاری از اقتدار کنسولگری ها و دخالت در نظام قضایی ایران بود.

انقلاب مشروطیت و مبارزه با کاپیتولاسیون

با اوج گیری نهضت مشروطیت و بیداری مردم، واکنش های آگاهانه ای به کاپیتولاسیون صورت گرفت. برای نمونه، در اصفهان، مردم به پشتوانه علما، کارمند کنسولگری انگلیس را به علت مستی کتک زدند. دولت ایران به دلیل نفوذ علما در اصفهان، سفارت خانه را راضی کرد صد تومان خسارت بگیرد و چیز دیگری مطالبه نکند. پس از پیروزی انقلاب مشروطه و عزل محمدعلی شاه، با وجود اینکه کاپیتولاسیون به دقت و شدت هر چه تمام تر از طرف روس و انگلیس اجرا می شد، ولی نظمیه، خطاکارانی را که از تبعه روس و انگلیس بودند، بی هیچ تردیدی بازداشت می کرد. همچنین در زمان مشروطه، مردم خواستار عدالت خانه و دستگاه قضایی نیرومند و مستقل شدند تا دست بیگانگان از دخالت در امور کوتاه شود و دیگر تحت عنوان کاپیتولاسیون در حق آنان بی عدالتی صورت نگیرد.

آسیب های اقتصادی برقراری کاپیتولاسیون در ایران

نظام کاپیتولاسیون، منافع اقتصادی تجاری فراوانی نصیب بیگانگان می کرد. در حقیقت، زمینه رشد تجاری خارجیان در ایران و برعکس، عوامل شکست و زیان تجارت ایران و وابستگی تاجران داخلی به بیگانگان فراهم می شد. با وجود قراردادهای کاپیتولاسیون، کشورهای خارجی، مسائل اقتصادی را بر اساس منافع خود هدایت و هرچه می خواستند، به کشور وارد یا خارج می کردند و در این راه، مانعی در برابر خود نمی دیدند. همچنین بیگانگان از مسائل اقتصادی و تجاری برای پیشبرد اهداف سیاسی و گسترش نفوذ خود بهره می بردند. با استفاده از امتیازهای کاپیتولاسیون و مصونیت های اعطایی به افراد بیگانه، این کشورها از تاجران به عنوان جاسوس استفاده می کردند و وقتی آنها گرفتار می شدند، سفارت خانه های خارجی با گوشزد به مصونیت آنها، آزادشان می کردند.

پیامدهای اعتراض امام خمینی رحمه الله

رژیم شاه با سانسور شدید رسانه های گروهی، می کوشید هیچ گونه خبری در مورد لایحه کاپیتولاسیون به بیرون راه نیابد، ولی سخنرانی های امام خمینی رحمه الله نقشه آنها را برملا کرد. با طنین افکندن آوای انقلابی و انتشار اعلامیه افشاگرانه امام در میان مردم، موج جدیدی از خشم و نفرت بر ضد رژیم شاه، سراسر ایران را فراگرفت. بدین ترتیب، ملت مسلمان ایران از این خیانت آگاهی یافتند و علما و روحانیان با پشتیبانی و همراهی مردم، در نامه ها و طومارهایی، الغای کاپیتولاسیون را خواستار شدند. سیل نامه های اعتراض آمیز به سوی هیئت حاکمه سرازیر شد و رژیم شاه را سخت نگران کرد. حسنعلی منصور به منظور توجیه این خیانت به مجلس سنا شتافت و خیانت خود را نوعی خدمت جلوه داد. دولت امریکا دریافت که برای حفظ نفوذ خود باید روابط میان امام و مردم را از بین ببرد. بدین ترتیب، روز ۱۳ آبان ۱۳۴۳، امام خمینی رحمه الله به ترکیه تبعید شد. صبح همان روز، شهر قم به اشغال نظامیان شاه درآمد تا از هرگونه قیام مردمی بر ضد تبعید امام جلوگیری شود. تبعید امام چهارده سال به طول انجامید. البته با تبعید امام، مشعل مبارزه خاموش نشد، بلکه روز به روز شعله ورتر شد تا اینکه درخت انقلاب در بهمن ۵۷ به ثمر رسید.

نفی کاپیتولاسیون از منظر قرآن و احادیث

خداوند در آیه ۴۱ سوره نساء می فرماید: «هیچ گاه خداوند راهی برای پیروی و تسلط کافران بر مسلمانان قرار نداده است.» این آیه که به آیه «نفی سبیل» معروف است، سلطه غیرمسلمان را بر مسلمان ممنوع کرده است. همه علمای اسلام معتقدند دین مقدس اسلام، هرگز پذیرای هیچ گونه از سلطه استعمار خارجی بر مسلمان ها، اعم از سلطه نظامی اقتصادی، امنیتی و فرهنگی نیست. اسلام، دین عزت و افتخار است و ذلت را نمی پذیرد. خداوند، انسان های مؤمن را افراد بزرگ و بزرگوار می داند و در خطاب به آنها می فرماید: «سست نشوید و حزن و اندوه به دل راه ندهید. شما برترید اگر مؤمن باشید.» معلوم می شود اسلام، دین بزرگی و عزتمندی است و مسلمانان باید عزیز و با عزت باشند و ارزش خویش را با میدان دادن به خواهش های نفسانی و قرار گرفتن زیر سیطره کافران از دست ندهند. بنابراین، دادن هر نوع امتیاز سیاسی، اقتصادی، نظامی، قضایی و اجتماعی به غیرمسلمانان که به سیادت اسلام مسلمانان ضربه بزند، بی ارزش و اعتبار خواهد بود. ازاین رو، کاپیتولاسیون، خلاف اسلام و قرآن است و بر هر مسلمانی واجب است به این نوع چراغ سبزنشان دادن به دشمنان، اعتراض کند.

 

در واقع امر، تصویب کاپیتولاسیون و عکس العمل افشاگرایانه امام خمینی جرقه ای بود برای شعله ور شدن نهضتی که تداوم پیدا نمود و با سیر مسیری پرفراز و نشیب اخگرهایش موجبات جرقه های بعدی گردید که ثمره اش در بهمن ۵۷ به بار نشست و موجبات تعالی نهضت را فراهم گرداند. و بر ماست که ارزشهای این نهضت را ارج نهیم و با تداوم و جاودانه ساختن اسباب نهضت، در حفظ و پویایی ارزشهای آن بکوشیم و از دیگر سو با شناساندن مسیر حرکت نهضت و عوامل پیدایی آن و راهکارهای صحیح در جهت تداوم آن، برای نسلی که سکان هدایت آنرا به عهده گرفته یا خواهند گرفت از بروز لغزشها و انحرافات جلوگیری بعمل آوریم و در نبود قائد و راهبر بزرگ نهضت از وجود معنوی او سود جوئیم و هماره یاد و نامش و تلاشها و کوششهای بی منتهایش را ارج گذاریم

 

کاپیتولاسیون در تاریخ معاصر ایران، با دارا بودن سابقه یکصد ساله (۱۲۰۷ ـ ۱۳۰۷ ش) و نیز تصویب مجدد آن در سال «۱۳۴۳ ش» از جمله طولانی ترین حقوقی است که دولتهای ایرانی به دول دیگر اعطا نموده اند و موجبات تزلزل و سستی استقلال قضائی و حاکمیت ایران را فراهم کرده اند که احیاء کاپیتولاسیون و پیامدهای شوم آن نقطه عطف مهمّ در تاریخ معاصر ایران و نهضت امام خمینی بشمار می آید.

دیدگاه ها

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.

تبلیغات

حدیث هفته

هرکس نمیتواند کفاره ی گناهش را بپردازد، بر محمد و آل محمد بسیار صلوات فرستد زیرا صلوات گناهانش را کاملا از بین می برد.